آناتومی راکت تنیس و معرفی اجزای اصلی آن
اجزای اصلی راکت تنیس شامل هد یا سر راکت، فریم، بستر زه، گرومتها، بامپر، گلویی، شفت، دسته، گریپ، لبههای دسته و درپوش انتهایی یا بات کپ هستند. طراحی هرکدام از این قسمتها میتواند بر قدرت، کنترل، پایداری، انعطافپذیری و راحتی راکت تأثیر بگذارد.
با وجود این که فناوری طراحی و ساخت راکت روز به روز در حال پیشرفت است و هر ساله، چندین و چند مدل جدید از این وسیله به بازار عرضه میشود که ساختاری پیشرفتهتر از نمونههای قدیمیتر آن دارند، اما ساختار و اجزای کلی این وسیله، از زمان اختراع ورزش تنیس تا به امروز تا حد زیادی ثابت باقی مانده است. در بخش پایینی، نمایی از یک راکت تنیس از نوع Wilson Pro Staff 6.0 25th Anniversary را مشاهده میکنید که نام هر یک از اجزای آن، در کنار آن ذکر شده است:
| نام انگلیسی | نام فارسی |
|---|---|
| Head | هد یا سر راکت |
| Frame / Rim | فریم یا قاب راکت |
| Beam | ضخامت مقطع فریم |
| String Bed | بستر زه |
| Grommet | گرومت |
| Grommet Strip | نوار گرومت |
| Bumper Guard | بامپر یا محافظ فریم |
| Throat | گلویی راکت |
| Shaft | شفت |
| Handle | دسته |
| Grip | گریپ |
| Bevels | لبههای دسته |
| Butt Cap | درپوش انتهایی دسته |
اجزای اصلی راکت تنیس و کاربرد هر بخش
اجزای تشکیلدهنده راکت تنیس را میتوان به سه بخش کلی هد، شفت و دسته تقسیم کرد. هرکدام از این بخشها خود شامل قطعات کوچکتری هستند که در ادامه با کاربرد آنها آشنا میشویم.
هد یا سر راکت تنیس
هد راکت، بخشی از آن است که شبکه زههای راکت را در خود نگه میدارد و بخش مرکزی آن، محل اصلی تماس راکت با توپ تنیس است.
اندازه هد یک راکت، نقشی اساسی در قدرت آن در ضربات دارد و با تعیین توازن یا بالانس راکت، در حس در دست گرفتن راکت نیز بسیار موثر است.
راکتهای تنیس قدیمی که بدنه آنها معمولا از چوب ساخته میشد، هدی با اندازهای حدوده 60 الی 70 اینچ مربع داشتند. اما بخش هد در راکتهای امروزی بهمیزانی قابل توجه بزرگتر شده است و این بخش از نمونههای مدرن این وسیله، محیطی به اندازه 90 الی 110 اینچ مربع دارد.
بهطور کلی، میتوان گفت که راکتهای تنیس مبتدیتر و ارزانقیمتتر، معمولا از هدی بزرگتر برخوردارند تا ضربه زدن به توپ را برای بازیکنان نه چندان با تجربه تسهیل کنند. همچنین راکتهای دارای هد بزرگتر معمولاً بستر زه وسیعتر، نقطه مطلوب ضربه بزرگتر و خطاپذیری کمتری در اختیار بازیکن قرار میدهد. به همین دلیل، چنین راکتهایی میتوانند تولید قدرت را برای بازیکنان مبتدی آسانتر کنند. بااینحال، قدرت نهایی راکت به عوامل دیگری مانند وزن، سفتی فریم، الگوی زهکشی و کشش زه نیز بستگی دارد.
در مقابل، راکتهایی با اندازه هد کوچکتر، قدرت کمتری در ضربات در اختیار شما قرار میدهند، اما کنترلی بیشتر را در حرکت راکت و ضربات به توپ برای شما به ارمغان میآورند. به همین دلیل نیز اکثر بازیکنان حرفهای تنیس که تسلطی کامل به این بازی دارند و میتوانند خود ضرباتی قدرتمند را به آن سوی زمین ارسال کنند، از راکتهای تنیس با هدی کوچکتر استفاده میکنند.
فریم و ضخامت فریم راکت تنیس
فریم، ساختار بیرونی هد راکت است که بستر زه را در خود نگه میدارد. اصطلاح Beam Width نیز به ضخامت مقطع این فریم اشاره دارد و یکی از مشخصات مؤثر بر سفتی، انعطافپذیری، پایداری و حس ضربه راکت محسوب میشود.
فریم تمامی راکتهای تنیس شکل و ضخامت یکسانی ندارد و هر مدل، بسته به نوع طراحی و کاربرد خود، میتواند از فریمی نازکتر یا ضخیمتر برخوردار باشد. بهطور کلی، فریمهای ضخیمتر معمولاً سفتی ساختاری بیشتری دارند و هنگام برخورد توپ، انرژی کمتری را جذب میکنند. به همین دلیل، چنین فریمهایی بیشتر در راکتهای قدرتمحور دیده میشوند و میتوانند تولید ضربات قدرتمند را برای بازیکنان مبتدی و متوسط آسانتر کنند.
در مقابل، راکتهای کنترلمحور و حرفهایتر معمولاً از فریمهای نازکتری برخوردارند. فریم نازکتر اغلب انعطافپذیری بیشتری دارد و بازخورد و حس دقیقتری از برخورد توپ در اختیار بازیکن قرار میدهد. این ویژگی میتواند به بازیکنان باتجربه کمک کند تا کنترل و دقت بیشتری بر ضربات خود داشته باشند.
البته ضخامت فریم بهتنهایی تعیینکننده قدرت، کنترل یا بالانس راکت نیست. عواملی مانند وزن، محل توزیع وزن، سفتی فریم، اندازه هد، الگوی زهکشی، جنس زه و میزان کشش آن نیز در عملکرد نهایی راکت تأثیر دارند. بنابراین نمیتوان صرفاً با مشاهده ضخامت فریم، درباره هدسنگین یا دستهسنگین بودن یک راکت نتیجهگیری کرد.
همچنین ضخامت فریم در تمام قسمتهای یک راکت لزوماً یکسان نیست. برخی مدلها دارای فریم با ضخامت ثابت هستند، درحالیکه برخی دیگر از طراحی Variable Beam یا ضخامت متغیر استفاده میکنند. در این نوع طراحی، قسمتهای مختلف فریم ضخامت متفاوتی دارند تا سازنده بتواند تعادل بهتری میان قدرت، پایداری، انعطافپذیری و کنترل ایجاد کند.
زه راکت تنیس
در حالی که زه راکت در واقع بخشی از آن به شمار نمیرود و یک قطعه ثانویه مصرفی است، اما بدیهی است که یک راکت تنیس بدون زه، قابل استفاده نیست و غیر قابل استفاده است! زههای یک راکت تنیس از دو دسته زههای عمودی یا mains و زههای افقی یا crosses تشکیل شدهاند که در ترکیب با یکدیگر، سطحی با خاصیت فنری همچون یک ترامپولین را تشکیل میدهند که با نام بستر زه راکت شناخته میشود و محل اصلی برخورد توپ با راکت است.
زه راکت تنیس امروزه در انواعی مختلف، در اشکال و ضخامتهایی مختلف، با استفاده از موادی گوناگون تولید میشود. از آنجایی که این قطعه، سطح تماس اصلی راکت تنیس با توپ است، بدیهی است که نوع، جنس و ضخامت آن و میزان کششی که بر روی هد راکت دارد، تاثیری اساسی در قدرت، کنترل و اسپین ضربات شما در بازی تنیس دارد.
گرومتهای راکت تنیس
گرومت یا واشر گرومت همانگونه که از نامشان پیداست، قطعات پلاستیکی کوچک واشر شکلی هستند که در حفرههای کوچک زه در تیغه راکت قرار گرفتهاند و زه راکت از مرکز آنها عبور میکند. این واشرها از تماس مستقیم زه راکت با سطح فلزی تیغه آن جلوگیری میکنند و با جنس نرم خود، مانع آسیب دیدن هر دوی این بخشهای راکت بر اثر اصطکاک میشوند.
جالب است که بدانید اندازه، جنس و طراحی حتی این بخش کوچک از راکت نیز تاثیری کاملا محسوس در عملکرد و حس بازی یک راکت تنیس دارد. اگر بخواهیم بهشکل کلی بگوییم، باید گفت که گرومتهای بزرگتر و عریضتر، امکان حرکت آزادانهتر زههای راکت را در خود میدهند و به همین دلیل، قدرتی کمی بیشتر را برای راکت در ضربات به ارمغان میآورند. در مقابل، واشرهای کوچکتر و باریکتر گرومت، زههای راکت را بهشکلی محکمتر در خود نگه میدارند و با ساخت بستری سختتر از زه در راکت، کنترلی بیشتر را در ضربات برای آن رقم میزنند.
واشرهای گرومت در راکتها بهوسیله یک نوار به یکدیگر متصل هستند تا در صورت نیاز، بتوان همگی آنها را به آسانی و بهصورت یکپارچه از راکت جدا ساخت و یک نمونه نو از آنها را بر روی راکت نصب کرد.
بامپر یا ضربه گیر تیغه راکت تنیس
این قطعه که در بخش بالایی تیغه راکت تنیس قرار گرفته است، یک نوار از جنس پلاستیکی مستحکم و بادوام است که نقش محافظ این بخش از راکت را ایفا میکند و از آسیب دیدن تیغه راکت در صورت برخورد با زمین جلوگیری میکند. بامپر راکت معمولا نقش نوار متصلکننده واشرهای گرومت را نیز برای اکثر زههای عمودی راکت ایفا میکند.
گلویی راکت
گلویی، بخش دوشاخه مثلثی شکل در مرکز راکت تنیس است که هد آن را به دسته آن متصل میکند. بدیهی است که این بخش، قسمتی بسیار مهم از ساختار یک راکت تنیس است و طراحی و ضخامت آن، نقشی اساسی در انعطاف ساختاری، پایداری و حس کلی بازی این وسیله دارد.
در گذشته، راکتهای تنیس ساختاری از جنس چوب داشتند و گلویی آنها نیز همانند راکتهای بازی اسکواش، با هد آنها یکپارچه بود. بعدها نیز این بخش در راکتهای تنیس، شکلی تک شاخه به خود گرفت که مشابه با راکتهای بدمینتون امروزی است. هر دوی این طراحیها، باعث وزن بالای راکت تنیس میشدند و انعطاف ساختاری آن را نیز کاهش میدادند؛ اما طراحی امروزی گلویی راکت که همان شکل مثلثی و دوشاخه مذکور را دارد، هم وزنی پایینتر را برای راکت به ارمغان میآورد و هم انعطاف ساختاری ایدهآلی را به آن میبخشد.
شفت راکت تنیس
شفت، بخش میانی ساختار راکت است که دسته را به قسمت بالایی راکت متصل میکند و گلویی نیز در همین محدوده قرار دارد. طراحی شفت و میزان انعطافپذیری آن میتواند بر پایداری راکت، انتقال لرزش و حس ضربه تأثیر بگذارد. در راکتهای مدرن، شفت معمولاً بهصورت یکپارچه با فریم و گلویی ساخته میشود.
دسته راکت تنیس
دسته یک راکت، پایینترین بخش از ساختار آن است و بخشی از این وسیله است که بازیکن میبایست در دست بگیرد. اکثر راکتهای تنیس استاندارد، دستهای با طولی در حدود 19 سانتیمتر یا کمی بیش از 7.5 اینچ دارند؛ اما راکتهایی با دستههایی بلندتر از استاندارد نیز در بازار وجود دارند که عملکردی متفاوت از راکتهای استاندارد دارند و برای برخی از تنیسورها، همچون افرادی که دچار آسیب در آرنج دست خود شدهاند مناسب هستند. این راکتها با دسته بلندتر خود، طول کلی بلندتری نیز نسبت به راکتهای استاندارد دارند و به دنبال همین امر، نیروی اهرمی بیشتری را در اختیار بازیکن قرار میدهند که در نتیجه، ضرباتی قدرتمندتر را برای او رقم میزند.
دسته اکثر راکتهای تنیس، بهشکل جداگانه از ساختار اصلی بدنه آنها و بهصورت یک قالب جداگانه ساخته میشود. به این شکل که کل ساختار راکت یا اسکلت یا هرپین (hairpin) آن از تیغه تا دسته، ساختاری یکپارچه دارد؛ اما یک بخش جداگانه به این هرپین در بخش دسته افزوده میشود که گریپ دسته بر روی آن قرار میگیرد و ساختار کلی دسته راکت را تشکیل میدهد. این بخش جداگانه میتواند بسته به نوع راکت، اندازه و شکلی متفاوت داشته باشد.
اندازه دسته یا گریپ یک راکت در مدلهای موجود در بازار، از 4 الی 4 ⅝ اینچ است. بدیهی است که انتخاب اندازهای صحیح از گریپ راکت، بسته به سبک و مهارتتان در بازی تنیس، نکتهای اساسی است که با توجه به آن، میتوانید راحتی بسیار بیشتری را در استفاده از راکت تنیس خود تجربه کنید و بهشکلی بسیار بهتر در بازی تنیس به رقابت بپردازید.
گریپ و اورگریپ
گریپ در یک راکت تنیس، پوشش بیرونی است که بر روی دسته آن نصب شده است تا سطحی نرمتر و راحتتر را برای قرارگیری دست بازیکنان بر روی دسته راکت فراهم سازد. راکتهای تنیس معمولا با گریپی ساده به فروش میرسند که از مواد مصنوعی یا چرم طبیعی ساخته شده است.
اما اکثر تنیسورها یک روکش نازک دیگر موسوم به اورگریپ را بر روی گریپ راکت خود نصب میکنند تا بهوسیله آن، هم از گریپ اصلی راکت خود محافظت کنند و هم با افزایش نرمی سطح دسته راکت خود، راحتی بیشتری را در حین استفاده از راکت خود در بازی تنیس تجربه کنند.
اورگریپ یا همان روکش ثانویه دسته راکت تنیس، در دو نوع خشک و چسبی در بازار وجود دارد که نوع خشک آنها، عملکردی بهتر در جذب عرق دست بازیکن دارد و در مقابل، نوع چسبی آنها، چسبندگی بهتری را با دست بازیکن برقرار میکند. اما هر دوی انواع اصلی اورگریپ در صورتی که از برندی معتبر باشند و کیفیتی بالا داشته باشند، میتوانند عملکردی عالی در بهبود چسبندگی دسته راکت با دست بازیکن داشته باشند و از سر خوردن راکت از دست شما بهشکلی مفید جلوگیری میکنند.
لبههای گریپ دسته راکت
دسته راکت تنیس در قطر خود، شکلی هشت ضلعی دارد که طبیعتا از هشت سطح و لبه مجزا تشکیل شده است. این لبهها از چرخیدن راکت در دستان بازیکن در حین حرکت راکت جلوگیری میکنند و آن را بهشکلی محکم، در زاویهای ثابت در دست او نگه میدارند.
این لبهها همچنین نقشی اساسی در یادگیری روشهای مختلف گریپ راکت یا در دست گرفتن آن ایفا میکنند و با شماره گذاری و توجه به آنها در حین گرفتن راکت در دست، میتوان به آسانی به گریپهایی استاندارد همچون گریپ کانتیننتال (Continental)، سمی وسترن (Semi-Western) و وسترن (Western) دست یافت.
نوار نگهدارنده و یقه گریپ
نوار نگهدارنده گریپ، یک تکه نازک و کوچک از نوار چسبی است که معمولا سفید یا مشکی رنگ است و وظیفه آن، نگه داشتن گریپ و یا اورگریپ بهشکلی محکم بر روی دسته راکت است. اما در برخی از راکتها، یک حلقه کشی کوچک به جای این نوار چسبی در این بخش بهکار گرفته میشود که به آن یقه یا کش نگهدارنده گریپ میگویند.
بات و درپوش انتهایی دسته
بخش انتهایی دسته در یک راکت تنیس، بات نامیده میشود. این بخش، ضخامت و عرضی کمی بیشتر از خود دسته راکت دارد تا راحتی بیشتری را در دست گرفتن راکت برای بازیکنان فراهم کند و همچنین، از سر خوردن راکت و افتادن آن از دستان آنها در حین تاب دادن آن جلوگیری کند.
درپوش بات یا بات کپ نیز همانگونه که از نامش پیداست، درپوشی پلاستیکی در انتهای دسته راکت است که در بخش پایینی آن، معمولا لوگوی شرکت سازنده و اندازه گریپ راکت درج شده است. در برخی از راکتها، درپوش بات به یک دریچه در خود مجهز است که صاحب راکت میتواند با باز کردن آن، به ساختار دسته راکت دسترسی داشته باشد و با افزودن وزنههایی مخصوص به این بخش، بالانس راکت را تغییر دهند و وزن دسته آن را نسبت به هد آن افزایش دهند.
تفاوت اجزای راکت تنیس با مشخصات فنی آن
حال که با تمامی قطعات و اجزای یک راکت تنیس و نقش آنها در عملکرد این وسیله آشنا شدید، باید بدانید که آنچه در این مطلب آموختید، مبحثی کاملا متفاوت از مشخصات فنی راکت تنیس است و در واقع، دو بحث اجزای راکت و مشخصات فنی آن، بهکلی از یکدیگر جدا هستند.
همانطور که در این مطلب گفته شد، اجزای اصلی یک راکت تنیس، در واقع بخشهایی از این وسیله هستند که تمامی راکتها آن را بهشکل مشترک در خود دارند. اما در مقابل، مشخصات فنی راکت تنیس، متغیرها و عناصری در طراحی این وسیله هستند که یک نمونه از آن را از دیگری متمایز میسازند. از چندی از این عناصر، میتوان به اندازه هد راکت، وزن آن و وزن سویینگ آن و همینطور مواردی همچون الگوی زهکشی و توازن آن اشاره کرد.
سخن آخر
با مطالعه این مطلب، احتمالا اکنون درکی بهتر از یک راکت تنیس، اجزای ساختاری آن و نقش هر یک از این اجزا در عملکرد آن دارید و اکنون میتوانید با دانش و اطمینانی بسیار بالاتر، راکت تنیس اول یا راکت بعدی خود را بسته به نیازها و سطح مهارت خود، برای خود انتخاب کنید.
اما با این وجود، ممکن است که بسیاری از وجوه دیگر این وسیله هنوز برای شما ابهامبرانگیز باشند و هنوز دانش و تجربه کافی برای تشخیص دقیق و سریع یک راکت تنیس خوب را از یک نمونه متوسط نداشته باشید. چنین دانشی، تنها با تجربه راکتهای تنیس مختلف و انجام بازی بهشکل مداوم حاصل میشود و هیچ چیزی نمیتواند جایگزین تجربه حقیقی شما با این وسیله شود.
اما ما قصد داریم که در مطالب بعدی خود، راکتهای تنیس را بهشکلی موشکافانهتر نیز مورد بررسی قرار دهیم تا دانش شما را از این وسیله بهشکلی روزافزون ارتقا دهیم. همچنین در صورتی که سوالی در مورد راکت تنیس و انتخاب یک نمونه مناسب از این وسیله برای خود دارید، میتوانید آن را در بخش نظرات همین مطلب، با ما و مخاطبین راکت ران در میان بگذارید تا ما و دنبال کنندگانمان بتوانیم شما را در انتخاب یک نمونه مناسب از این وسیله بسته به شرایط استفاده و سطح مهارتتان در بازی تنیس، بهشکلی صحیح یاری کنیم.