دو ماراتن یکی از شناختهشدهترین مسابقات دو استقامت در جهان و طولانیترین ماده دو در برنامه المپیک است. در این مسابقه، دوندگان مسیری جادهای به طول دقیق ۴۲٫۱۹۵ کیلومتر، معادل ۲۶ مایل و ۳۸۵ یارد را طی میکنند و ترتیب نهایی ورزشکاران بر اساس زمان ثبتشده در خط پایان مشخص میشود. ماراتن فقط یک مسابقه سرعتی نیست؛ بلکه استقامت، سرعت و مدیریت انرژی ورزشکاران را با یکدیگر به رقابت میگذارد.
مسیر یک ماراتن ممکن است از نقطهای آغاز و در نقطهای دیگر تمام شود، به شکل رفتوبرگشت طراحی شده باشد یا از یک یا چند حلقه تشکیل شود. در طول مسابقه، ایستگاههای آب و مواد مصرفی در نقاط مشخص مسیر پیشبینی میشوند تا ورزشکاران بتوانند طبق ضوابط مسابقه تغذیه ماراتن را رعایت کنند. از نظر دستهبندی ورزشی، مسابقاتی مانند ۵ کیلومتر، ۱۰ کیلومتر و نیمهماراتن را نمیتوان «انواع ماراتن» دانست. اینها مسافتهای مستقل در دوهای جادهای هستند و ماراتن استاندارد تعریف مشخص خود را دارد.
| موضوع | اطلاعات |
|---|---|
| تعریف رسمی | مسابقه دو جادهای بر اساس زمان |
| مسافت استاندارد ماراتن | ۴۲ کیلومتر و ۱۹۵ متر |
| معادل مسافت در واحد امپریال | ۲۶ مایل و ۳۸۵ یارد |
| اولین ماراتن المپیک مدرن | آتن، ۱۸۹۶ |
| مسافت نخستین مسابقه المپیک | حدود ۴۰ کیلومتر |
| اولین استفاده از مسافت استاندارد ماراتن | المپیک لندن، ۱۹۰۸ |
| استاندارد شدن رسمی مسافت | سال ۱۹۲۱ |
| اولین دو ماراتن زنان در المپیک | لسآنجلس، ۱۹۸۴ |
| شیوه تعیین برنده | کوتاهترین زمان ثبتشده در مسیر معتبر |
تاریخچه دو ماراتن
تاریخچه دو ماراتن به یونان باستان و روایت فیدیپیدس بازمیگردد. داستانی که بعدها الهامبخش شکلگیری ماراتن در المپیک مدرن شد. نخستین ماراتن رسمی در المپیک ۱۸۹۶ آتن برگزار شد و مسافت آن حدود ۴۰ کیلومتر بود؛ اما پس از تغییر در قوانین ماراتن، دو ماراتن با استاندارد مشخص شدهای در المپیک پذیرفته شد.
علت نامگذاری دو ماراتن
نام مسابقه دوی ماراتن از منطقه ماراتن در یونان گرفته شده است. ماراتن دشتی در شمال شرقی آتن بود که برای اولین بار نبرد ماراتن در سال 490 پیش از میلاد در آن اتفاق افتاد. این نبرد میان نیروهای یونانی و سپاه امپراتوری هخامنشی روی داد و پیروزی یونانیان بعدها جایگاه مهمی در روایتهای تاریخی و هویتی یونان پیدا کرد.
بر اساس یک روایت فیدیپیدس پس از پایان نبرد، از ماراتن به سمت آتن دوید تا خبر پیروزی یونانیان را اعلام کند. در این داستان، پیامرسان پس از رسیدن و اعلام پیروزی، از شدت خستگی جان خود را از دست میدهد. این روایت بعدها در ادبیات و فرهنگ عمومی تثبیت شد و الهامبخش شکلگیری مسابقه ماراتن در المپیک مدرن شد.
اولین مسابقه دو ماراتن چگونه شکل گرفت؟
ایده برگزاری دو ماراتن مدرن ایدهای برای میشل برئال، زبانشناس و اندیشمند فرانسوی بود. او پیشنهاد کرد در اولین دوره بازیهای المپیک مدرن، مسابقهای طولانی از منطقه ماراتن تا آتن برگزار شود. هدف این پیشنهاد، زنده کردن روایت پیامرسان یونانی در قالب یک رقابت ورزشی معاصر بود. پیر دو کوبرتن و دیگر برگزارکنندگان المپیک از این ایده استقبال کردند و مسابقه در برنامه بازیهای آتن ۱۸۹۶ قرار گرفت. مسیر انتخابشده از نزدیکی ماراتن آغاز میشد و در ورزشگاه پاناتینایک آتن به پایان میرسید. طول دقیق آن حدود ۴۰ کیلومتر بود.
دو ماراتن چند کیلومتر است؟
مسافت استاندارد دو ماراتن ۴۲ کیلومتر و ۱۹۵ متر است. این فاصله در سیستم متریک برابر با ۴۲٫۱۹۵ کیلومتر و در سیستم امپریال برابر با ۲۶ مایل و ۳۸۵ یارد است. نکته مهم این است که این عدد از ابتدا معیار مسابقه نبوده است. نخستین ماراتن المپیک در آتن سال ۱۸۹۶ حدود ۴۰ کیلومتر طول داشت و حتی در سالهای بعد نیز مسافت مسابقه از یک دوره به دوره دیگر تغییر میکرد. با تغییر قوانین ماراتن، در نهایت مسافت ۴۲٫۱۹۵ کیلومتری در المپیک لندن ۱۹۰۸ شکل گرفت و در سال ۱۹۲۱ بهصورت رسمی استاندارد شد.
چرا ماراتن 42 کیلومتر است؟
بسیاری از افراد نمیدانند علت 42 کیلومتر بودن ماراتن چیست؟ سه رویداد مهم برای تعیین مسافت استاندارد ماراتن وجود داشتند. اولین رویداد برگزاری نخستین ماراتن با مسافت حدود ۴۰ کیلومتر در سال ۱۸۹۶ بود که همین مسافت در سال 1908 نیز رعایت شد و در نهایت در سال 1921، ماراتن با مسافت 42 کیلومتر و 195 متر تثبیت شد. استفاده از فاصله فعلی در سال ۱۹۰۸ و استاندارد شدن رسمی آن در سال ۱۹۲۱.
در المپیک لندن ۱۹۰۸، مسیر مسابقه دو ماراتون از محدوده قلعه ویندزور تا ورزشگاه وایتسیتی طراحی شد. محل شروع و پایان بهگونهای تنظیم شد که خانواده سلطنتی بتوانند آغاز و پایان مسابقه را مشاهده کنند. در نتیجه، طول نهایی مسیر به ۲۶ مایل و ۳۸۵ یارد، معادل ۴۲٫۱۹۵ کیلومتر رسید. البته مسابقات بعدی دوی ماراتن همچنان با طولهای متفاوت برگزار شدند. برای نمونه، ماراتن المپیک آنتورپ ۱۹۲۰ حدود ۴۲٫۷۵ کیلومتر طول داشت. در نهایت، فاصله ۴۲٫۱۹۵ کیلومتر در سال ۱۹۲۱ بهعنوان طول رسمی ماراتن پذیرفته شد.
خط زمانی شکلگیری مسافت استاندارد ماراتن
| سال | تحول مهم |
|---|---|
| ۱۸۹۶ | نخستین ماراتن المپیک با مسافت حدود ۴۰ کیلومتر برگزار شد. |
| ۱۹۰۰ تا ۱۹۲۰ | طول مسابقات با توجه به مسیر میزبان متفاوت بود. |
| ۱۹۰۸ | فاصله ۴۲٫۱۹۵ کیلومتر در المپیک لندن استفاده شد. |
| ۱۹۲۰ | ماراتن المپیک آنتورپ با مسافتی بلندتر از استاندارد فعلی برگزار شد. |
| ۱۹۲۱ | مسافت ۴۲٫۱۹۵ کیلومتر رسما استاندارد شد. |
| سالهای بعد | اندازهگیری و تایید مسیر به بخش ضروری مسابقات رسمی تبدیل شد. |
تکامل دوی ماراتن؛ از المپیک تا مسابقات شهری
پس از المپیک آتن، ماراتن بهسرعت در کشورهای دیگر گسترش یافت. ماراتن بوستون نخستین بار در سال ۱۸۹۷ برگزار شد و به یکی از قدیمیترین مسابقات مداوم این رشته تبدیل شد. در نیمه دوم قرن بیستم، ماراتن از یک رقابت حرفهای به رویدادی شهری و عمومی تبدیل شد. مسابقاتی مانند نیویورک، لندن، برلین، شیکاگو و توکیو هزاران دونده حرفهای و آماتور را در یک مسیر مشترک گرد هم آوردند.
این ساختار جدید سبب شد ماراتن علاوه بر رقابت قهرمانی، به بخشی از فرهنگ شهری و ورزش همگانی تبدیل شود. همزمان استانداردهای اندازهگیری مسیر و تجهیزات ماراتن حرفهای تر شدند. امروزه برای ثبت رکورد رسمی، تنها کامل بودن مسافت کافی نیست؛ بلکه باید در مسیر شرایط مربوط به اختلاف ارتفاع و فاصله مستقیم میان خط شروع و پایان را نیز رعایت شوند.
ورود زنان به ماراتن
زنان برای سالهای طولانی با محدودیت حضور در مسابقات استقامتی مواجه بودند. با افزایش مشارکت آنها در ماراتنهای شهری، پذیرش رسمی زنان نیز اتفاق افتاد. دو ماراتن زنان برای نخستین بار در المپیک لسآنجلس ۱۹۸۴ برگزار شد. "جوآن بنویت (Joan Benoit)" از ایالات متحده با زمان ۲ ساعت و ۲۴ دقیقه و ۵۲ ثانیه قهرمان شد و نخستین مدال طلای المپیک زنان در این رشته را به دست آورد. ورود زنان به برنامه المپیک، نقطه عطف مهمی در تاریخ ماراتن بود و زمینه را برای توسعه مسابقات حرفهای زنان و پیشرفت سریع رکوردهای آنها فراهم کرد.
تکامل رکورد جهانی ماراتن مردان
تا ژوئیه ۲۰۲۶، رکورد جهانی در اختیار "سباستین کیمارو ساوه (Sabastian Kimaru Sawe)" از کنیا است که در ۲۶ آوریل ۲۰۲۶ در لندن زمان ۱ ساعت و ۵۹ دقیقه و ۳۰ ثانیه را ثبت کرد و نخستین مردی شد که در یک ماراتن واجد شرایط رکورد، رسما از مرز دو ساعت عبور کرد. در جدول زیر، رکوردهای جهانی ماراتن در مردان را مشاهده میکنید:
| سال | ورزشکار | زمان | اهمیت |
|---|---|---|---|
| ۲۰۰۳ | پل ترگات (Paul Tergat) | ۲: ۰۴: ۵۵ | آغاز دوره رکوردهای رسمی مدرن |
| ۲۰۰۸ | هایله گبرسلاسی (Haile Gebrselassie) | ۲: ۰۳: ۵۹ | نخستین رکورد زیر ۲: ۰۴ |
| ۲۰۱۴ | دنیس کیمتو (Dennis Kimetto) | ۲: ۰۲: ۵۷ | نخستین رکورد زیر ۲: ۰۳ |
| ۲۰۱۸ | الیود کیپچوگه (Eliud Kipchoge) | ۲: ۰۱: ۳۹ | کاهش چشمگیر رکورد جهان |
| ۲۰۲۳ | کلوین کیپتوم (Kelvin Kiptum) | ۲: ۰۰: ۳۵ | نزدیک شدن به مرز دو ساعت |
| ۲۰۲۶ | سباستین کیمارو ساوه (Sabastian Kimaru Sawe) | ۱: ۵۹: ۳۰ | نخستین رکورد رسمی زیر دو ساعت |
تکامل رکورد جهانی ماراتن زنان
در بخش زنان، رکوردهای مسابقات دو ماراتن مختلط و مسابقات صرفا زنان جداگانه ثبت میشوند. رکورد مسابقه مختلط متعلق به "روث چپنگتیچ (Ruth Chepngetich)" است که در ماراتن شیکاگو ۲۰۲۴ زمان ۲: ۰۹: ۵۶ را ثبت کرد. رکورد مسابقه صرفا زنان نیز تا ژوئیه ۲۰۲۶ با زمان ۲: ۱۵: ۴۱ در اختیار "تیگست آسفا (Tigst Assefa)" قرار دارد.
| سال | ورزشکار | زمان | اهمیت |
|---|---|---|---|
| ۲۰۰۳ | پائولا رادکلیف (Paula Radcliffe) | ۲: ۱۵: ۲۵ | رکوردی که بیش از ۱۶ سال دوام آورد |
| ۲۰۱۹ | بریجید کوسگی (Brigid Kosgei) | ۲: ۱۴: ۰۴ | شکستن رکورد تاریخی رادکلیف |
| ۲۰۲۳ | تیگست آسفا (Tigst Assefa) | ۲: ۱۱: ۵۳ | کاهش بیش از دو دقیقهای رکورد |
| ۲۰۲۴ | روث چپنگتیچ (Ruth Chepngetich) | ۲: ۰۹: ۵۶ | نخستین رکورد مختلط زنان زیر ۲: ۱۰ |
تفاوت رکورد رسمی با سریعترین زمان
هر زمان سریعی در دو ماراتن، رکورد رسمی و جهانی محسوب نمیشود. عملکرد ورزشکار باید در یک مسابقه رسمی، روی مسیر واجد شرایط و مطابق مقررات ثبت شود. برای مثال، الیود کیپچوگه (Eliud Kipchoge) در سال ۲۰۱۹ طی یک پروژه نمایشی، مسافت ماراتن را در کمتر از دو ساعت (۱: ۵۹: ۴۰٫۲) طی کرد. اما به دلیل شرایط ویژه رویداد از جمله استفاده از گروههای متغیر تنظیمکننده سرعت، این عملکرد رکورد رسمی جهان شناخته نشد. در مقابل، رکورد ۱: ۵۹: ۳۰ سباستین کیمارو ساوه (Sabastian Kimaru Sawe) در سال ۲۰۲۶ در یک مسابقه رسمی و واجد شرایط ثبت شد و پس از طی فرآیند مربوطه توسط World Athletics بهعنوان رکورد جهانی تایید شد. بنابراین، هنگام مقایسه رکوردهای ماراتن باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت:
- رکورد جهانی رسمی: رکورد جهانی رسمی زمانی ثبت میشود که تمام معیارهای مربوط به مسابقه، مسیر و شرایط ثبت رکورد را داشته باشد.
- بهترین زمان یا بهترین عملکرد: سریعترین زمان موجود در فهرست عملکردها که لزوما در همه دستهبندیهای رکوردی یکسان نیست، مطابق با این مورد میباشد.
- زمان نمایشی یا نمایشگاهی: عملکردی که ممکن است از نظر ورزشی تاریخی باشد، اما به دلیل شرایط مسابقه برای رکورد رسمی واجد شرایط نباشد.
شرایط استاندارد مسیر دو ماراتن چیست؟
برای ثبت رکورد در دوی ماراتن، باید یک سری شرایط در کنار مسافت دقیق و استاندارد رعایت شوند که عبارتند از:
- مسافت دقیق: مسیر باید دقیقا ۴۲٫۱۹۵ کیلومتر باشد.
- گواهی معتبر مسیر: مسیر باید توسط مرجع معتبر اندازهگیری و تایید شده باشد.
- فاصله شروع و پایان: فاصله مستقیم بین نقطه شروع و پایان نباید بیشتر از ۵۰٪ طول مسیر باشد.
- محدودیت شیب مسیر: افت خالص ارتفاع نباید بیشتر از ۱ متر بهازای هر کیلومتر باشد.
- افت مجاز در ماراتن: برای مسیر ۴۲٫۱۹۵ کیلومتری، حداکثر افت خالص ارتفاع ۴۲٫۱۹۵ متر است.
- برگزاری در رقابت رسمی: زمان ثبتشده باید در یک مسابقه رسمی و مطابق ضوابط مربوط به ثبت رکورد به دست آمده باشد.
- اعتبار رکورد: زمانهای ثبتشده در مسیرهایی که شرایط لازم را ندارند، ممکن است بهعنوان رکورد جهانی پذیرفته نشوند، حتی اگر زمان بسیار سریع باشد.
ورود به دنیای دو ماراتن و رقابتهای سنگین در آن
شناخت تاریخ ماراتن با آماده شدن برای شرکت در آن تفاوت دارد. دوندهای که قصد حضور در این رقابت را دارد، باید از یک برنامه تمرینی ماراتن متناسب با سابقه خود استفاده کند. آمادگی برای اولین ماراتن به برنامه ریزی چند ماهه نیاز دارد؛ اما در نهایت پس از آمادگی، استفاده از بهترین کفش ماراتن و ورود به این مسیر میتواند تاثیر مثبتی در زندگی و ورود به دنیای دوی ماراتن داشته باشد.
جمعبندی
دو ماراتن مسابقهای جادهای با مسافت دقیق ۴۲ کیلومتر و ۱۹۵ متر است. این رشته برخلاف تصور رایج در المپیک باستان وجود نداشت، بلکه با الهام از داستان فیدیپیدس و به پیشنهاد میشل برئال در المپیک آتن ۱۸۹۶ شکل گرفت. نخستین مسابقه حدود ۴۰ کیلومتر بود. فاصله امروزی در المپیک لندن ۱۹۰۸ استفاده شد و در سال ۱۹۲۱ به استاندارد رسمی تبدیل شد. ماراتن سپس از یک ماده المپیکی به رویدادی جهانی و شهری گسترش یافت و ورود زنان به المپیک در سال ۱۹۸۴، یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ آن بود. امروزه نیز دوی ماراتن یکی از ورزشهای محبوب در میان زنان و مردان محسوب میشود.
