قوانین امتیازدهی در تنیس | راهنمای مبتدیان

ورزش تنیس مزایای فراوانی در راستای اهداف سلامتی انسان دارد و یکی از بهترین ورزش‌ها در این زمینه به شمار می‌رود. طبق پژوهشی که در سال ۲۰۱۷ در British Journal of Sports Medicine منتشر شده است، اثبات شده است که ورزش‌‌های راکتی، از جمله تنیس، با کاهش خطر ابتلا به بیماری‌‌های قلبی‌ عروقی رابطه مستقیمی دارند. این یافته‌‌ها نشان می‌دهد که انجام منظم این نوع ورزش‌‌ها می‌تواند تأثیر مثبتی بر سلامت قلب و عروق داشته باشد.

علاوه بر این، مطالعه‌‌ای که در سال ۲۰۱۸ توسط Mayo Clinic انجام شده است نیز نشان می‌دهد که تداوم در انجام ورزش تنیس، می‌تواند امید به زندگی در افراد را نیز افزایش دهد. این نتایج نشان‌‌دهنده اهمیت ورزش‌‌های راکتی، به‌‌ویژه تنیس، در ارتقای سلامت جسمانی و افزایش طول عمر است و دلیل محکمی برای گنجاندن این نوع از ورزش در سبک زندگی هر شخص است.

اصطلاح	معنی	نکته کلیدی
Love	امتیاز ۰	شروع امتیازگیری
15	امتیاز اول	یک امتیاز کسب شده
30	امتیاز دوم	دو امتیاز کسب شده
40	امتیاز سوم	یک امتیاز تا برد گیم
Deuce (دوس)	40-40	باید دو امتیاز پیاپی گرفت
Ad-In	برتری سرویس‌زن	یک امتیاز تا برد گیم
Ad-Out	برتری دریافت‌کننده	یک امتیاز تا برد گیم
Game	مجموعه امتیازات	معمولاً با ۴ امتیاز و اختلاف ۲ امتیاز برده می‌شود
Set	مجموعه گیم‌ها	معمولاً با ۶ گیم و اختلاف ۲ گیم برده می‌شود
Match	کل مسابقه	برد ۲ از ۳ ست یا ۳ از ۵ ست
Let	سرویس تکراری	توپ به تور خورده و داخل زمین فرود آمده است

اما یکی از دلایلی که ممکن است افراد را از یادگیری و انجام این بازی جذاب منصرف کند، پیچیدگی اصطلاحات و قوانین این ورزش است. ماریو موسا (Mario Musa)، مربی تنیس دارای گواهینامه U.S.P.T.A. و بنیانگذار فروشگاه آنلاین Tennis Racket Ball، دراین‌ باره توضیح می‌دهد که تنیس مملو از اصطلاحات و قوانین خاصی است که بسیاری از آن‌‌ها می‌توانند برای بازیکنان تازه‌‌وارد تا حدی گیج‌‌کننده باشند. این ویژگی باعث می‌شود که یادگیری و تسلط بر این ورزش در ابتدا چالش‌ برانگیز به نظر برسد. با این‌ حال، آشنایی تدریجی با این مفاهیم و تمرین مداوم، نه‌‌تنها به درک بهتر قوانین و استراتژی‌‌های بازی کمک می‌کند، بلکه موجب افزایش اعتماد‌به‌‌نفس بازیکنان در زمین نیز خواهد شد. او همچنین می‌گوید: «قوانین امتیازدهی در تنیس ممکن است برای بازیکنان مبتدی پیچیده به نظر بیاید، اما زمانی که بازیکن با اصول اولیه آن آشنا شود، خواهد دید که تمامی این مفاهیم بسیار ساده هستند.» با یادگیری نحوه امتیازدهی در تنیس، می‌توانید با اطمینان بیشتری وارد زمین شوید و عملکردی بهتر از خود به نمایش بگذارید. تسلط بر این قواعد نه‌‌تنها درک بازی را آسان‌‌تر می‌کند، بلکه به شما امکان می‌دهد استراتژی‌‌های خود را هوشمندانه‌‌تر به‌کار بگیرید و از رقابت در این ورزش لذت ببرید.

ساختار اصلی بازی تنیس

طبق توضیحات راندا کاستا (Rhonda Costa)، مربی تنیس دارای گواهینامه P.T.R. و بنیان‌ گذار Indie Tenis، شروع بازی تنیس بسیار ساده است؛ دو بازیکن به صورت انفرادی و یا دو تیم دونفره، به هر یک از طرفین یک زمین مستطیلی که با یک تور از هم جدا شده است، می‌روند.

برای شروع این بازی و قبل از انجام هر حرکت دیگری، بازیکنان سکه‌‌ای می‌اندازند تا مشخص شود کدام یک از بازیکنان یا تیم‌‌ها باید اولین ضربه سرویس را انجام دهد.

کاستا این چنین توضیح می‌دهد: «هر کس که در پرتاب سکه برنده شود، می‌تواند تصمیم بگیرد که خود سرویس را بزند یا این حق را به حریف خود واگذار کند. بازیکن یا تیم دیگر نیز می‌تواند انتخاب کند که بازی را از کدام سمت زمین آغاز کند.»

انتخاب سرویس و همچنین انتخاب سمت زمین، هر دو برای شروع بازی تنیس اهمیت بسیار زیادی برای بازیکنان دارد و این تصمیمات ممکن است در استراتژی و عملکرد کلی مسابقه تأثیر زیادی بگذارند.

(توضیح: فدراسیون تنیس ایالات متحده (U.S. Tennis Association) اشاره می‌کند که به‌ جای پرتاب سکه، بازیکنان یا تیم‌‌ها می‌توانند راکت را بچرخانند تا ترتیب زدن سرویس در بازی مشخص شود.)

طبق گفته کاستا، یک مسابقه تنیس به این صورت آغاز می‌شود:

1. زننده سرویس دو فرصت برای اجرای اولین سرویس بازی دارد. او توضیح می‌دهد: «بازیکن زننده سرویس باید همیشه دو توپ همراه خود داشته باشد.» همچنین می‌افزاید: «این بخش مهمی از آداب تنیس است». همراه داشتن یک توپ اضافی در موقعیت‌های مختلف برای مثال هنگامی که توپ به بیرون از زمین برود، باعث می‌شود بازی بدون هیچ وقفه و اتلاف وقتی ادامه پیدا کند.
2. اگر سرویس شما از تور عبور کند و در سرویس باکس زمین رقیب فرود بیاید، حریف فقط یک بار فرصت دارد که توپ را قبل از برخورد مجدد به زمین خود، به سمت زمین شما برگرداند. کاستا توضیح می‌دهد: «پس از اجرای سرویس در بازی تنیس، بازیکنی می‌تواند امتیاز را از آن خود کند که توپ را با ضربات دقیق و حرفه‌ای خود در سمت زمین حریف، و درون خطوط اصلی زمین او نگه دارد و یا ضرباتی بزند که حریف نتواند به‌ درستی به آن‌ها پاسخ دهد.»
3. اگر سرویس به تور برخورد کند اما همچنان در سرویس باکس زمین حریف فرود آید، سرویس شما هنوز یک سرویس معتبر محسوب می‌شود و بازیکن می‌تواند سرویس را تکرار کند. کاستا توضیح می‌دهد: «این وضعیت LET نامیده می‌شود.» در این حالت، بدون اینکه امتیاز بازیکن از دست برود، سرویس مجدداً انجام می‌شود. این اتفاق معمولاً زمانی رخ می‌دهد که توپ به تور برخورد کند اما همچنان به‌‌درستی در زمین رقیب بیافتد، در این صورت به بازیکن فرصتی دوباره برای اجرای سرویس داده می‌شود.
4. اگر سرویس اول شما در منطقه سرویس رقیب فرود نیاید، این فرصت به شما داده می‌شود که سرویس دوم را مجدداً انجام دهید. اما چنانچه سرویس دوم شما نیز به‌‌درستی وارد منطقه سرویس حریف نشود، ضربه شما خطا محسوب می‌شود و شما امتیاز آن ضربه را از دست خواهید داد. به‌ عبارت دیگر، شما دو فرصت برای زدن سرویس دارید و اگر هر دو سرویس خطا باشند، حریف شما برنده آن امتیاز خواهد بود.
5. کاستا همچنین این چنین توضیح می‌دهد: «پس از هر بازی با شماره فرد، بازیکنان باید زمین‌های خود را عوض کنند.» او اضافه می‌کند که این تغییر زمین به این دلیل است که بازی در شرایطی همچون باد یا تابش شدید آفتاب منصفانه‌‌تر انجام شود. این اقدام باعث می‌شود که هیچ‌‌کدام از بازیکنان در شرایط سخت مانند وزش باد یا تابش مستقیم خورشید قرار نگیرند و در نتیجه شانس هر دو بازیکن برای برد در بازی برابر باشد.

موسا در ادامه می‌گوید: «اولین چیزی که باید بدانید این است که بازی همیشه از سمت دوس (Deuce) یا سمت راست شروع می‌شود.» این قانون برای هر دو بازیکن، هم زننده و هم دریافت‌کننده سرویس صدق می‌کند.

او ادامه می‌دهد: «پس از آن، امتیاز بعدی را از سمت آد (Ad) یا سمت چپ آغاز می‌کنید و بعد از هر امتیاز، بین این دو سمت به‌‌طور متناوب جا‌به‌جا می‌شوید.»

این یعنی هر دو بازیکن برای شروع هر امتیاز باید به نوبت از سمت راست و چپ زمین استفاده کنند، و این روند تا پایان بازی ادامه می‌یابد. این کار به حفظ شرایط برابر در بازی کمک می‌کند.

همچنین شایان ذکر است که ابعاد و جنس سطح زمین‌‌های تنیس می‌تواند بسته به سطح بازی و نوع مسابقه متفاوت باشد. در واقع، زمین مورداستفاده برای رقابت تنیس ممکن است از جنس‌‌های مختلفی مانند خاکی، چمن یا سطح سخت باشد، که هرکدام ویژگی‌‌ها و تاثیرات خاص خود را بر روی سرعت توپ، نحوه حرکت بازیکنان و استراتژی‌‌های بازی دارند. به‌عنوان مثال، زمین خاکی سرعت بازی را کند‌تر می‌کند، در حالی که زمین‌‌های چمن بازی با سرعت بالاتر را ممکن می‌کند. برای آشنایی بیشتر و اطلاعات دقیق‌‌تر درباره‌ زمین‌‌های تنیس، می‌توانید از طریق این لینک، توضیحات مفصل کمیته بین‌ المللی المپیک (International Olympic Committee) را مطالعه کنید: https://olympics.com/en/featured-news/tennis-court-markings-dimensions-size-types-variety-surface-hard-grass-clay

سیستم امتیازدهی در هر «گیم» بازی تنیس

کاستا افزوده است یکی از نکات مهم دیگر تنیس، این است که همواره زننده سرویس باید قبل از اجرای سرویس، امتیاز خود را اعلام کند. این بدین معناست که بازیکنان برای رقابت و شرکت در مسابقات باید با قوانین امتیازدهی تنیس آشنایی کامل داشته باشند. اعلام امتیاز قبل از هر سرویس، روندی شفاف و منظم را برای بازی رقم می‌زند و به بازیکنان کمک می‌کند تا در هر لحظه، از وضعیت امتیازات خود و حریف آگاه شوند. بنابراین، برای موفقیت در تنیس، علاوه بر تسلط بر مهارت‌‌های تخصصی و دانستن استراتژی‌‌های مختلف، درک دقیق از نحوه امتیازدهی نیز اهمیتی بسیار دارد.

موسا می‌گوید: «در تنیس، شما زمانی برنده یک گیم می‌شوید که چهار امتیاز را از آن خود کنید.» سیستم امتیازدهی در تنیس به این صورت است:

۰ امتیاز = لاو (Love)
۱ امتیاز = ۱۵
۲ امتیاز = ۳۰
۳ امتیاز = ۴۰
۴ امتیاز = برد یک گیم

او توضیح می‌دهد: «اگر امتیاز بازیکنان با هم برابر باشد، از کلمه "آل" (All) برای بیان آن استفاده می‌شود.» به‌‌عنوان مثال:

• اگر بازیکنان امتیاز ۱-۱ داشته باشند، امتیاز به صورت ۱۵-آل اعلام می‌شود.
• اگر بازیکنان امتیاز ۲-۲ داشته باشند، امتیاز به صورت ۳۰-آل اعلام می‌شود.

ایشان همچنین می‌گوید:«اما زمانی که امتیاز به تساوی ۳-۳ برسد، تنیس وضعیت کمی پیچیده‌‌تر می‌شود و از واژه‌ دوس (Deuce) برای اعلام این تساوی استفاده می‌شود.» او افزوده است: «بنابراین دیگر از عبارت ۴۰-آل استفاده نکنید؛ چون همه متوجه می‌شوند که شما یک فرد تازه‌‌کار در تنیس هستید!»

بر اساس توضیحات موسا، در وضعیت دوس، اوضاع می‌تواند برای افراد مبتدی تنیس پیچیده‌‌تر از این نیز بشود. او می‌گوید: «برای برنده شدن در گیم، باید دو امتیاز بیشتر از حریف به دست آورده باشید.» سپس اضافه می‌کند: «اگر زننده سرویس امتیاز دوس را کسب کند،امتیاز به‌‌صورت "اد-این" (Ad-in) اعلام می‌شود. این به این معناست که زننده سرویس امتیاز بازی را در اختیار دارد.» (برای اطلاع بیشتر: آد-این مخفف عبارت "Advantage-in" است که به معنای برتری بازیکن زننده سرویس است.)

موسا توضیح می‌دهد که در این شرایط، اگر حریف مجدداً یک امتیاز از‌ آن خود کند، بازی دوباره به‌حالت دوس (Deuce) باز می‌گردد. اگر بازیکن دریافت‌کننده سرویس، یک امتیاز دیگر کسب کند، باید در سرویس بعدی خود، عبارت "آد-اوت" (Ad-out) را اعلام کند. این یعنی بازیکن دریافت‌کننده سرویس یک امتیاز از زننده سرویس جلوست و تنها نیاز است یک امتیاز دیگر برای بردن گیم به دست آورد. (آد-اوت مخفف عبارت "Advantage-out" است که نشان‌ دهنده برتری بازیکن دریافت کننده سرویس است.)

موسا توضیح می‌دهد: «در چنین شرایطی، بازیکن دریافت‌کننده سرویس می‌بایست تمام تلاش خود را بکند تا امتیاز بعدی را به نفع خود تمام کند و بتواند پیروزی در گیم را به دست آورد. در غیر این صورت، امتیاز دوباره به دوس باز می‌گردد و این روند ادامه پیدا می‌کند تا زمانی که یکی از بازیکنان بتواند امتیاز بعدی را ببرد و گیم را به پایان برساند.» به عبارت دیگر، بازی همینطور ادامه می‌یابد تا زمانی که یکی از بازیکنان دو امتیاز متوالی کسب کند و به برتری نهایی دست یابد.

نحوه امتیازدهی در هر «ست» و در هر «مچ» چگونه است؟

اگر یک بازیکن یا یک تیم، گیمی را ببرد (با برتری دو امتیاز)، حال برای بردن یک ست باید شش گیم را از آن خود کند. همانطور که گفته شد، در یک ست نیز اگر امتیازها برابر شوند، بازی آنقدر ادامه پیدا می‌کند تا یکی از بازیکنان یا یکی از تیم‌ها با اختلاف دو امتیاز ست را ببرد.

بر اساس توضیحات فدراسیون تنیس ایالات متحده (U.S. Tennis Association)، در این بازی دو نوع ست وجود دارد: ست آوانتاژ‌ (Advantage set) و ست تای‌بریک (Tiebreak set).

در ست آوانتاژ، یک بازیکن یا تیم باید به پیروزی در شش گیم و با اختلاف دو امتیاز دست پیدا کند و در صورت رسیدن به امتیاز ۶-۶، بازی تای‌بریکی برگزار نمی‌‌شود. اگر امتیاز به ۶-۶ برسد، ست ادامه پیدا می‌کند تا زمانی که یکی از بازیکنان یا تیم‌‌ها با برتری دو امتیاز پیروز شود. به عبارت دیگر، در ست ادونتیج هیچ محدودیتی در تعداد بازی‌‌ها وجود ندارد و بازی تا زمانی که یک بازیکن یا تیم با اختلاف دو امتیاز برنده شود، ادامه خواهد داشت. این ساختار رقابت برای تعیین برنده در ست‌‌های نزدیک به یکدیگر را جذاب‌‌تر می‌کند.

برای پیروزی در یک مسابقه یا «مچ» در تنیس، بازیکن یا تیم باید تعداد مشخصی از ست‌‌ها را ببرد. در مسابقات "بهترین از سه ست" (Best of Three Sets)، هر بازیکن یا تیمی که زودتر موفق به برد در دو ست پیاپی شود، برنده‌ مسابقه خواهد بود. در اکثر رقابت‌‌های تنیس زنان و بسیاری از مسابقات مردان از این مدل امتیاز دهی استفاده می‌شود.

در مسابقات "بهترین از پنج ست" (Best of Five Sets)، که معمولاً در رقابت‌‌های گرند اسلم مردان به‌کار می‌رود، یک بازیکن یا تیم باید سه ست را از آنِ خود کند تا برنده‌ مسابقه اعلام شود.

مدت‌زمان موردنیاز برای یادگیری کامل سیستم امتیازدهی تنیس چقدر است؟

یادگیری تنیس به عوامل مختلفی چون توانایی‌های فردی، میزان تمرین و کیفیت آموزش بستگی دارد. اما به‌ طور کلی، بازیکنان مبتدی معمولاً در حدود سه تا چهار ماه می‌توانند اصول اولیه این ورزش را بیاموزند و با اعتماد‌به‌‌نفس بیشتری در زمین حاضر شوند. بااین‌ حال، یادگیری تنیس فقط به دانستن قوانین پایه‌ای آن و ضربه‌زدن‌های بی‌هدف به توپ ختم نمی‌‌شود؛ بلکه مستلزم تسلط بر مهارت‌‌های فیزیکی و تکنیکی خاصی است که زمان و تمرین زیادی می‌طلبد.

به گفته‌ کاستا، بزرگ‌‌ترین چالش برای تازه‌‌واردان، درک و اجرای صحیح تکنیک‌‌های فیزیکی مانند موقعیت در دست گرفتن صحیح راکت، هماهنگی حرکات، اجرای صحیح به نوسان در آوردن راکت و تنظیم قدرت ضربات است. این موارد نیازمند تمرین مداوم و توسعه هماهنگی بین دست، چشم و بدن هستند. در این میان، آمادگی جسمانی و استقامت نیز نقش مهمی در پیشرفت بازیکن دارد، زیرا تنیس یک ورزش پرفشار است که نیازمند سرعت، چابکی و دقت بالاست.

اما درک قوانین امتیازدهی در تنیس نسبتاً ساده‌‌تر و سریع‌‌تر اتفاق می‌افتد. مفاهیمی مانند «گیم»، «ست» و «مچ» که ساختار کلی مسابقات را تشکیل می‌دهند، معمولاً در هفته‌‌های ابتدایی آموزش، برای بازیکنان قابل درک می‌شوند. با این وجود، یادگیری استراتژی‌‌های بازی، مدیریت امتیازات در طول مسابقه و واکنش سریع به حرکات حریف، نیاز به تجربه و تمرین طولانی‌ مدت دارد.

در نهایت، روند پیشرفت در تنیس به پشتکار و استمرار در تمرین بستگی دارد. اگر فردی به‌‌طور منظم تمرین کند، تحت نظر یک مربی باتجربه آموزش ببیند و روی بهبود مهارت‌‌های فیزیکی و تکنیکی خود تمرکز کند، می‌تواند در مدت چند ماه، اصول اولیه را بیاموزد و وارد بازی‌‌های واقعی شود. اما برای رسیدن به مهارت‌‌های پیشرفته و تسلط بر بازی، سال‌‌ها تمرین و تجربه مورد نیاز است.